Làm gì khi huyết áp cao đột ngột? 7 cách ổn định nhanh tại nhà

Làm gì khi huyết áp cao đột ngột? Đây là tình trạng nguy hiểm có thể dẫn đến tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ nếu không được xử lý kịp thời. Việc hiểu đúng cách xử lý khi huyết áp tăng cao bất ngờ không chỉ giúp bảo vệ tính mạng người bệnh mà còn hạn chế đáng kể các biến chứng lâu dài.

Nhận diện triệu chứng và đánh giá tình trạng huyết áp cao 

Người bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng, tuy nhiên khi huyết áp tăng đột ngột, một số biểu hiện lâm sàng thường thấy bao gồm: đau đầu dữ dội, chóng mặt, đau ngực, cảm giác hồi hộp, khó thở, nhìn mờ, buồn nôn hoặc nôn, mệt mỏi, và cảm giác bối rối. Những dấu hiệu này là phản ứng của cơ thể với sự gia tăng áp lực trong hệ thống mạch máu.

Các dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm cần được lưu ý là: xuất huyết võng mạc (mờ mắt đột ngột), co giật, giảm hoặc mất ý thức, liệt nửa người, và đau dữ dội vùng ngực hoặc bụng – đây có thể là dấu hiệu của tai biến mạch máu não hoặc bóc tách động mạch chủ.

Phân loại cấp độ huyết áp là căn cứ quan trọng trong xử trí:

• Huyết áp tâm thu từ 140 – 159 mmHg hoặc huyết áp tâm trương từ 90 – 99 mmHg: Cần theo dõi sát tại nhà, nghỉ ngơi và đo lại sau 15-30 phút.
• Huyết áp từ ≥160 mmHg hoặc ≥100 mmHg: Nên dùng thuốc theo chỉ định nếu có sẵn, đánh giá triệu chứng kèm theo. Trường hợp huyết áp ≥180/120 mmHg với các dấu hiệu tổn thương cơ quan đích cần cấp cứu ngay lập tức.

Làm gì khi huyết áp cao đột ngột tại nhà?

Các bước xử lý ban đầu

Ngay khi phát hiện người bệnh có biểu hiện huyết áp cao đột ngột, cần:

• Cho người bệnh ngồi hoặc nằm nghỉ ở tư thế thoải mái, đầu cao 30–45 độ.
• Chuyển người bệnh vào nơi yên tĩnh, mát mẻ, tránh ánh sáng mạnh và tiếng ồn.
• Cởi bớt quần áo chật, nới lỏng cổ áo để dễ thở.
• Tiến hành đo huyết áp nếu có thiết bị, lặp lại sau 15 phút để đánh giá tiến triển.

Nếu sau 30 phút tình trạng không cải thiện hoặc xuất hiện triệu chứng cảnh báo như đã nêu thì cần đưa đi bệnh viện ngay.

Sử dụng thuốc hạ áp theo chỉ định

Không nên tự ý sử dụng các loại thuốc hạ áp nếu chưa có đơn từ bác sĩ. Trong trường hợp người bệnh đang điều trị tăng huyết áp mạn tính, cần tiếp tục dùng thuốc theo đúng liều được kê và không tự ý tăng liều hoặc đổi thuốc.

Với những bệnh nhân có sẵn thuốc đặt dưới lưỡi như nifedipin hoặc captopril, cần sử dụng khi huyết áp ≥ 160 mmHg và có hướng dẫn cụ thể của bác sĩ trước đó. Lưu ý không dùng liên tục nhiều liều trong thời gian ngắn do nguy cơ tụt huyết áp quá mức gây nguy hiểm.

Khi nào cần gọi cấp cứu và nhập viện

Gọi cấp cứu ngay khi huyết áp ≥180/120 mmHg đi kèm một trong các triệu chứng:

• Đau ngực dữ dội, lan ra tay trái hoặc sau lưng
• Khó thở, nói ngọng, liệt nửa người
• Thay đổi ý thức (lơ mơ, hôn mê)
• Thị lực thay đổi đột ngột hoặc co giật

Trong trường hợp không có thuốc tại nhà, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được xử lý cấp cứu kịp thời.

Xử trí tăng huyết áp cấp cứu trong bệnh viện

Khi bệnh nhân nhập viện với tình trạng tăng huyết áp cấp cứu, việc xử lý cần thực hiện theo lộ trình kiểm soát cẩn trọng nhằm tránh tụt huyết áp quá nhanh gây thiếu máu não hoặc tim. Nguyên tắc bao gồm:

• Đo huyết áp liên tục qua monitoring
• Dùng thuốc hạ áp đường tĩnh mạch ngắn tác dụng (ví dụ: labetalol, nicardipin, esmolol…)
• Chỉ hạ 20-25% huyết áp trong giờ đầu, sau đó đưa về mức 160/100 mmHg trong 2-6 giờ tiếp theo, rồi mới ổn định huyết áp bình thường sau 24-48 giờ
• Trong trường hợp đặc biệt như bóc tách động mạch chủ: yêu cầu hạ áp càng nhanh càng tốt dưới giám sát của bác sĩ chuyên khoa

Cách sơ cứu hỗ trợ tại nhà giúp người bệnh ổn định tâm lý & hạn chế biến chứng

Cảm xúc lo lắng, lo âu và hoảng sợ là phản ứng bình thường khi người bệnh gặp cơn tăng huyết áp cấp. Tuy nhiên, mức độ lo lắng lại góp phần làm tăng huyết áp nặng hơn. Do đó, người chăm sóc cần đảm bảo:

• Hướng dẫn người bệnh hít thở sâu bằng mũi, giữ trong 5 giây rồi thở chậm ra bằng miệng. Tập trung vào hơi thở giúp giảm nhịp tim và huyết áp.
• Bật bản nhạc nhẹ, âm thanh thiên nhiên (tiếng mưa, tiếng suối chảy…) để tạo không gian thư giãn
• Tránh bàn luận về tình trạng bệnh, không thực hiện cử chỉ quá lo lắng làm người bệnh hoảng sợ

Những hỗ trợ về mặt tinh thần có thể chưa thay đổi huyết áp lập tức nhưng đóng vai trò quan trọng giúp ngăn tình trạng diễn tiến nặng trong giai đoạn đầu.

Những lưu ý dự phòng cho người có nguy cơ tăng huyết áp đột ngột

Chế độ sinh hoạt

Chế độ sống khoa học là yếu tố quan trọng để ổn định huyết áp lâu dài. Người bệnh cần:

• Tránh căng thẳng, áp lực, ngủ đủ giấc
• Hạn chế muối dưới 5g/ngày, giảm chất béo bão hòa và cholesterol xấu trong thực đơn
• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia và cà phê
• Tăng cường vận động nhẹ nhàng tối thiểu 30 phút mỗi ngày

Theo dõi huyết áp định kỳ

Trang bị máy đo huyết áp tại nhà là biện pháp hữu hiệu giúp theo dõi huyết áp thường xuyên. Ghi lại các chỉ số huyết áp hàng ngày vào sổ theo dõi để từ đó bác sĩ có thể điều chỉnh thuốc phù hợp nếu cần thiết.

Tuân thủ phác đồ điều trị

Nhiều trường hợp tái phát tăng huyết áp đột ngột là do bệnh nhân tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi giờ dùng thuốc mà không hỏi ý kiến bác sĩ. Hãy tuyệt đối tuân thủ đơn thuốc, đi tái khám đúng hẹn và báo cáo mọi bất thường cho bác sĩ.

Xem thêm bài viết: 

Huyết áp cao đột ngột là vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, nếu biết cách xử trí và dự phòng đúng cách, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát được tình huống và bảo vệ sức khỏe người thân trước khi biến chứng đáng tiếc xảy ra.

Nguồn dữ liệu

[1] WHO – Hypertension Clinical Practice Guidelines

[2] American Heart Association – Hypertensive Crisis Guidelines 2022

[3] Mayo Clinic – High blood pressure (hypertension) symptoms & first aid