Dư Kali bị gì? Tác hại & cách xử lý nhanh khi kali dư thừa

Dư Kali bị gì? Đây là tình trạng tăng kali máu, có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe tim mạch và hệ thần kinh. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và hiểu rõ nguyên nhân gây ra tình trạng này là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa biến chứng khó lường như loạn nhịp tim, ngừng tim đột ngột và nhiều vấn đề sức khỏe mãn tính khác.

Vai trò của Kali trong cơ thể

Kali là một trong những ion điện giải quan trọng nhất trong cơ thể, chiếm khoảng 98% trong tế bào. Khoảng 2% còn lại tồn tại trong huyết tương và dịch ngoại bào. Chức năng chính của kali là duy trì điện thế nghỉ của màng tế bào, đặc biệt trong tế bào thần kinh và cơ. Thông qua việc tham gia vào các bơm Natri-Kali ATPase, kali giữ vai trò điều hòa nồng độ ion trong và ngoài tế bào, đảm bảo hoạt động sinh lý ổn định.

Kali đặc biệt quan trọng đối với sự dẫn truyền thần kinh, co cơ và hoạt động bình thường của tim. Sự thay đổi nhỏ trong nồng độ kali huyết thanh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dẫn truyền xung động thần kinh, có thể gây ra yếu cơ, liệt mềm, và thậm chí là ngừng tim do rối loạn nhịp. Hơn nữa, kali còn tác động đến chức năng thận, điều chỉnh pH máu và hỗ trợ chuyển hóa carbohydrate.

Nguyên nhân gây dư kali trong máu

Nhiều bệnh lý có thể làm tăng kali máu do làm giảm khả năng bài tiết kali của thận hoặc phá vỡ tế bào, giải phóng ion kali ra máu. Các bệnh thường gặp bao gồm: suy thận mãn, toan chuyển hóa, bệnh Addison (suy tuyến thượng thận), tiểu đường không kiểm soát, tiêu cơ vân. Trong suy thận, do thận mất khả năng lọc kali hiệu quả, nồng độ kali sẽ tích tụ dần trong máu.

Một số loại thuốc có thể gây tăng kali máu như thuốc lợi tiểu giữ kali (spironolactone), thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitors), NSAIDs, heparin, và thuốc đối kháng thụ thể angiotensin II (ARB). Ngoài ra, việc bổ sung quá mức kali qua đường ăn uống hoặc truyền dịch cũng có thể gây tăng kali, đặc biệt ở người có chức năng thận không ổn định.

Dư Kali bị gì?

Người bị tăng kali máu có thể cảm thấy mệt mỏi bất thường, yếu cơ, ngứa ran tay chân hoặc tê cứng các chi. Trường hợp nặng có thể bị liệt mềm tiến triển từ chi dưới lên chi trên. Những triệu chứng này là do ảnh hưởng trực tiếp lên dẫn truyền thần kinh – cơ khi kali huyết thanh tăng cao, làm thay đổi điện thế hoạt động.

Dư kali mãn tính là một yếu tố nguy cơ tiềm ẩn và thường bị bỏ qua. Ở người cao tuổi, đặc biệt là những người dùng nhiều thuốc liên quan đến hệ tim mạch, tăng nhẹ kali máu có thể không gây triệu chứng rõ ràng nhưng lại làm tăng đáng kể nguy cơ biến cố tim mạch, đột quỵ và tử vong.

Đối với bệnh nhân suy thận, khả năng bài tiết kali suy giảm, nên dù hấp thu không nhiều kali trong khẩu phần ăn vẫn có nguy cơ tích tụ. Người bị tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch mãn tính cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao. Một nghiên cứu trên tạp chí Nephrology Dialysis Transplantation năm 2018 chỉ ra rằng: bệnh nhân suy thận có kali huyết thanh >5.5 mmol/L có nguy cơ tử vong gấp 2.5 lần so với người có kali bình thường.

Không những thế, tăng kali kéo dài còn ảnh hưởng tới khả năng dùng thuốc điều trị bệnh nền. Ví dụ, tăng kali máu có thể gây thay đổi điện tâm đồ (ECG), điển hình là sóng T nhọn, rộng, giảm sóng P, kéo dài khoảng PR và QRS, dẫn đến loạn nhịp nhanh, block nhĩ thất hoặc rung thất. Nếu không phát hiện kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến đột tử. Theo nghiên cứu của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ (JAMA), tăng kali máu chiếm tới 76% các ca rối loạn nhịp tim không rõ nguyên nhân ở bệnh nhân thận mạn.

Khi nào cần gặp bác sĩ và các biện pháp xử trí

Người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các triệu chứng như: mệt mỏi không rõ nguyên nhân, đau cơ, yếu cơ, rối loạn nhịp tim, đau ngực, tê liệt từng phần. Khi có triệu chứng điển hình hoặc nghi ngờ, cần làm xét nghiệm máu để đo nồng độ kali. Giá trị bình thường của kali trong máu là từ 3.5 đến 5.0 mmol/L. Khi trên 5.5 mmol/L cần được theo dõi chặt chẽ, trên 6.5 mmol/L phải được cấp cứu.

Biện pháp xử lý bao gồm: dừng truyền kali, dùng insulin hoặc bicarbonate để chuyển kali vào nội bào, sử dụng thuốc liên kết và thải kali qua ruột (kayexalate), hoặc lọc máu cấp cứu nếu tình trạng nghiêm trọng. Bên cạnh đó, người bệnh cần được hướng dẫn chế độ ăn uống hạn chế thực phẩm giàu kali như chuối, khoai tây, cà chua, trái cây sấy…

Cách phòng ngừa tăng kali máu

Để tránh tình trạng dư kali, điều quan trọng là thăm khám định kỳ, đặc biệt ở người có bệnh lý nền. Cần kiểm tra chức năng thận thường xuyên và đo nồng độ điện giải nếu đang sử dụng thuốc có nguy cơ làm tăng kali. Việc duy trì chế độ ăn phù hợp – chẳng hạn giảm ăn nội tạng, thực phẩm đóng hộp, rau xanh quá giàu kali – sẽ góp phần kiểm soát mức kali ổn định.

Người bệnh cũng nên tránh tự ý dùng bổ sung kali hoặc thuốc lợi tiểu giữ kali nếu không có chỉ định từ bác sĩ. Mọi thay đổi trong đơn thuốc cần được cân nhắc cùng bác sĩ chuyên khoa vì sự liên quan chặt chẽ giữa kali và hiệu quả điều trị các bệnh lý mạn tính.

Xem thêm bài viết: Kali Trong Chuối Có Tác Dụng Gì? Lợi Ích Sức Khỏe Ít Ai Biết

Kết luận

Dư kali bị gì không chỉ là một câu hỏi đơn giản mà còn là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cần được nhận diện và xử lý kịp thời. Tăng kali máu có thể dẫn đến loạn nhịp tim nguy hiểm, tử vong đột ngột, và làm phức tạp hóa phác đồ điều trị các bệnh mạn tính. Việc hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết sớm triệu chứng và tiếp cận y tế đúng lúc là chìa khóa giúp ngăn ngừa biến chứng đáng tiếc. Đừng xem nhẹ các biểu hiện mơ hồ như mệt mỏi, yếu cơ – đó có thể là tín hiệu cảnh báo rằng sức khỏe của bạn đang bị đe dọa bởi kali.

Nguồn tham khảo:

• [1] JAMA – Hyperkalemia and sudden cardiac arrest. jamanetwork.com
• [2] Nephrology Dialysis Transplantation – Long-term mortality risk of chronic hyperkalemia. academic.oup.com